31/10/2014 3:57

Didem Küt

Uzman Pedegog

Her canlı kendi türünün gelişim ilkelerine göre büyür, olgunlaşır ve öğrenir. İnsanın da kendine özgü gelişim ilkeleri vardır.Bu ilkeleri göz önüne almadan, çeşitli dönemlere ait gelişim özelliklerini tanımak zordur. Gelişimi anlayabilmek ve yorumlayabilmek için bu ilkelerin dikkate alınması gerekir.

Bu ilkeler şu şekilde sıralanabilir:

- Gelişim, biyolojik faktörlerden ve çevreden etkilenir.

- Gelişimde bireysel farklılıklar vardır.

- Gelişimde kritik dönemler vardır.

- Gelişimde bir sıra vardır.

- Gelişim baştan ayağa doğrudur.

- Gelişim içten dışa doğrudur.

- Gelişim genelden özele doğrudur.

- Gelişimde çevresel faktörlerin etkisi, gelişimin hızlı olduğu zaman çok, yavaş olduğu zaman ise azdır.

- Gelişim, farklı alanlarda farklı hızla meydana gelir.

- Gelişim, devamlılık ve belli aşamalar içinde bir evrim gösterir.

- Gelişim tüm alanlarıyla bir bütündür.

Gelişim Biyolojik Faktörlerden ve Çevreden Etkilenir

Çocuğun gelişiminde iki faktörün etkisi vardır. Bunlar kalıtım ve çevre koşullarıdır. Bireyin gelişiminde hem çevrenin hem de kalıtımın etkisi vardır. Kalıtım bireyin anne ve babasından genleri yoluyla aldığı özellikleridir. Çevre ise döllenmeden başlayarak insana etki eden tüm dış uyarıcılardır. Yapılan bilimsel araştırmalar gelişimde bu iki etmenin çok önemli ölçüde etkili olduklarını ortaya koymaktadır. İnsanlar, kalıtım özelliklerinin ve yaşadıkları çevre koşullarının birbirinden farklı oluşu nedeniyle gelişimlerinde farklılıklar göstermektedir. Aynı anne-babadan doğan ve aynı çevrede yetişen kardeşlerin bile gelişimleri birbirinden farklı olabilir. Her canlı kendi türünün gelişim ilkelerine göre büyür.

Gelişimde Bireysel Farklılıklar Vardır

Bireylerin kalıtım ile ilgili özellikleri ve içinde yaşadıkları çevrenin özellikleri farklılık gösterdiği için gelişimde bireysel farklıklar söz konusudur. Gelişimin belli aşamalarının aynı yaş dönemi çocuklarında aynı anda gerçekleşmesi beklenemez. Gelişme olgunlaşma süreci ile yaşantılar arasındaki öğrenmenin etkileşimi sonucu ortaya çıkar. Gelişme, biyolojik olgunlaşmadan büyük ölçüde etkilenir. Bazı çocuklar 1 yaşında konuşmaya başlayabilir; bazı çocuklar da 10 aylıkken emekleyebilir. Bazı çocuklarda bu davranışların gelişimi uzun zaman alabilir. Çoğu kez anneler çocuklarını, aynı yaşta olan yakınlarının ve çevrelerindekilerin çocuklarıyla karşılaştırarak, o yürüyor benim çocuğum halen niye yürümedi, onun dört dişi çıkmış; oysaki bunun daha hiç dişi çıkmadı, diye endişelenerek mukayese etme eğilimi gösterebilirler. Oysaki her çocuğun kendine özgü bir gelişim biçimi vardır, bireysel farklılıklar göz ardı edilmemelidir.

Gelişimde Kritik Dönemler Vardır

Gelişimde belli davranışların kazanılması gereken dönemler vardır. İlgili davranış ilgili dönemde kazanılmadığı zaman daha sonraki dönemlerde telafi edilemez. Bu dönemde çocuğa uygun tecrübe ve ortam sağlanmalıdır. İçinde bulunulan dönem dikkate alınmaz ise, daha sonraki dönemlerde istenen gelişme sağlanamaz. Gelişimde geriye dönüş çok zordur.İlk devrenin etkileri daha sonraki dönemlerde silinememektedir. Örneğin; insanlar ile ilgili olarak 1800 yıllarında Fransa’nın güneyindeki ormanlık bölgede bulunan 10-11 yaşlarındaki Ayevron’un vahşi çocuğu Viktor bulunduğunda hiçbir dili bilmez ve konuşamaz haldeydi. Yürümüyor dört ayak üzerinde gidiyordu. Bir şeye uzun süre dikkat edemiyordu. İnsanlardan korkuyor ve sosyal ilişkilerden kaçınıyordu. Beş yıllık bir eğitimden sonra birkaç kelime ve isimden başka bir şey söyleyemedi. Kendi başına yaşayıp sosyal ilişki kurmayı öğrenemedi. Bu örnek gelişimde zamanlamanın yani; kritik dönemin önemini göstermektedir. Kritik dönemde çocuğa uygun tecrübe ve ortam sağlanmalıdır.

Gelişimde Bir Sıra Vardır Gelişim süreklidir.

Bu süreklilik içindeki değişmeler belli bir sıra içinde oluşur. Çocuklar belli zamanlarda belli değişmeler geçirir. Bedensel ve motor gelişimleri sırasında yapısal ve işlevsel özellikler belirli bir sırayla ortaya çıkar. Bunlar şu şekilde sıralanabilir. Gelişim baştan ayağa doğrudur. Gelişim içten dışa doğrudur. Gelişim genelden özele doğrudur. Gelişim Baştan Ayağa Doğru Olur Doğum öncesinde bebeğin önce baş, daha sonra başa yakın bölgelerden ayaklara doğru bir gelişme görülür. Doğumdan sonrada ilk önce baş, daha sonra gövde, en sonda bacak ve ayak kaslarının kontrolü ortaya çıkar. Gelişim İçten Dışa Doğrudur Gelişim bedenin iç kısımlarından dışa doğrudur. Örneğin, ilk önce omuzlar daha sonra kollar, en son da eller gelişir. Ellerin kontrolü, parmakların kontrolünden daha önce ortaya çıkar. Gelişim Genelden Özele Doğrudur Bebekte önce büyük kas kontrolü başlar, daha sonra da küçük kas kontrol edilir. Bebekler oturmayı öğrenmeden önce başını dik tutmayı, emeklemeden önce oturmayı,yürümeden önce emeklemeyi başarırlar. Bu gelişim sırası bütün bebeklerde aynıdır; ancak zaman farklı olabilir.

Gelişimde Çevresel Faktörlerin Etkisi

Gelişimin Hızlı Olduğu Zaman Çok, Yavaş Olduğu Zaman İse Azdır Yaşamın ilk yılları, çocukluk ve ergenlik dönemleri gelişimin hızlı olduğu, çevrenin olumlu ve olumsuz etkilerinin sıklıkla görüldüğü yıllardır. Çevresel faktörler bireyin davranışlarında kalıcı izler bırakabilir. Özellikle yaşamın ilk yılları ve ergenlik dönemi Gelişim Farklı Alanlarda Farklı Hızla Meydana Gelir Vücudun her yeri aynı hızla ve aynı oranda gelişmez. İçinde bulunulan düzeyde vücudun çeşitli kısımları farklı gelişim özellikleri gösterir. Ayrıca dil, bilişsel ve fiziksel gelişim alanlarında farklı hızla gelişim söz konusudur.Yaşamın ilk yılları daha çok fiziksel gelişim ağırlıkta iken; daha sonra zihin gelişimi ve kişilik gelişimi önem kazanır. Gelişim Devamlılık ve Belli Aşamalar içinde Bir Evrim GösterirGelişimde her bir aşama diğeriyle ilişkilidir. Bazı psikologlar çocuğun yavaş yavaş ve sürekli olarak geliştiğini, bir kısmı ise gelişmenin sürekli fakat belli evreler içinde oluştuğu görüşünü savunurlar. Gelişmenin birbiri ardı sıra devreler içinde oluştuğunu savunanlar şu Bir gelişim devresi, sonra gelen devrenin öncüsüdür. Bir dönemde organizmanın geliştirdiği yapılar, diğer dönem için önemlidir.

Öğrenme ve alıştırma yapma, eğer çocuk istenilen gelişmeye ulaşmamışsa gerekli değildir. Çocuk bir gelişim devresinin gerektirdiği olgunluğa ulaşmamış ise ondan sonra gelecek evrenin görevlerini yapamaz.

Gelişimde kritik dönemler vardır; bu dönemde çocuğa uygun tecrübe ve ortam sağlanmalıdır.

Gelişmede geri dönüş çok zordur.

Özellikle anne karnındaki gelişmede belli dönemler vardır. Bununla birlikte gelişme süreklidir. Bu süreklilik içinde gelişmeyi anlamak için dönemlere ayırmak kolaylık sağlar.

Gelişimin hızı her yaşta aynı değildir.

Gelişim Tüm Alanlarıyla Bir Bütündür Gelişim

Fiziksel, zihinsel, duygusal, sosyal yönleriyle bir bütündür. Çocuğun her alandaki gelişimi birbiriyle ilişki içindedir. Herhangi bir gelişim alandaki bir aksama, diğer alandaki gelişimi de olumsuz etkiler.

Didem Küt

Uzman Pedegog

www.didemkut.com.tr

0 507 575 83 70

Foto Copyright (c) 123RF Stock Photos

Uzman Pedegog

Didem Küt

Henüz yorum yazılmadı

Yorumunuzu yazınız...

*